مرسوم تو نيست و تا كنون چنين اقدامى نسبت به بندگان خود روا نداشته‌اى و اين از لطف و كرم و رحمت و رأفت بىمنتهاى تو به دور مىباشد . ( 1 ) چگونه ممكن است كه شيطان صيحه بكشد و خداوند از وراى آن امورى را اراده كند و آن‌گاه مسلمانان را به خاطر فرارى كه مجبور بدان بوده‌اند ، مورد سرزنش قرار دهد و رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله آن آيات ملامت‌آميز را بر آنها بخواند و آنها گوش فرا دهند و عذر و بهانه نياورند ، بلكه آن را بشنوند و بدان گوش فرا دهند و ساكت باشند و اعتراضى نكنند ؟ ! چگونه ممكن است كه شيطان صيحه بكشد و مازنى تصريح كند به اين كه خداوند از آن امورى را اراده كرده است « 1 » ، در حالى كه مثل اين مطلب يا مقدارى از آن از نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله و آل او نقل نشده است و آنها از پيامبر و اهل بيتش در اين مورد سؤال نكرده‌اند ؟ ! اين مقدار سخن براى ردّ اين گمان باطل كافى است و از قديم گفته‌اند كه : توجيه اشتباه ، اشتباه ديگر و بلكه بزرگ‌تر از اشتباه اوّل مىباشد . ( 2 ) از همين رو ، محققان در سيرهء و مغازى به اين ظن و گمان باطل اعتماد نكرده‌اند . براى مثال ابن ابى الحديد مىنويسد : مطالب اين غزوه ( احد ) را بر استاد ابو يزيد خواندم و گفتم : آنچه كه در اين واقعه براى مسلمانان پيش آمده ، براى من سنگين است و مىخواهم بدانم كه چگونه اين حادثه پيش آمده است ؟ وى گفت : بعد از آن كه پرچم‌داران قريش به هلاكت رسيدند ، قلب سپاه اسلام به قلب سپاه مشركان حمله‌ور شد و آنها را در هم شكست و اگر چپ و راست سپاه اسلام به فرماندهى اسيد بن حضير و حباب بن منذر به مقابله با چپ و راست سپاه مشركان مىپرداختند ، سپاه اسلام شكست نمىخورد ؛ ولى آنها با قلب سپاه اسلام همراه شدند و همگى به طور واحد به قلب سپاه مشركان حمله‌ور شدند و در نتيجه سپاه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله به صورت قلب و گروه واحدى درآمد . . . و هنگامى كه چپ و راست سپاه مشركان مشاهده كردند كه كسى در مقابلشان نيست ، سپاه اسلام را دور زده و آن را محاصره كردند و از پشت بر آن حمله‌ور شدند و بسيارى از آنها به سوى تيراندازانى كه عقبهء سپاه اسلام را محافظت مىكردند ، حمله‌ور شدند و همهء آنها را به شهادت رساندند ؛ زيرا قدرت مقابله با خالد و عكرمه كه همراه با دو هزار نفر ! بودند را نداشتند و تيراندازان فقط پنجاه نفر بودند و به خصوص كه بسيارى از آنها براى جمع‌آورى غنائم ، محل استقرار خويش را ترك كرده بودند ! ( 3 ) كسى كه در آن روز مسلمانان را شكست داد و هر كارى كه خواست انجام داد ، خالد بن وليد بود . وى اسب سوار شجاعى بود كه اسب سواران زياد و دلاورى را در اختيار داشت . او كوه احد را دور

--> ( 1 ) . همان ، ص 235 .